Яруу Сэтгэгч сонин

Саяхан би Харвардын Их Сургуулийн Жон Кеннедийн нэрэмжит төрийн захиргааны сургуульд fellow-р уригдаж сурч байх хугацаандаа удирдлагын арга барил, менежментийн чиглэлээр хичээл үзсэн. Миний удирддаг “Манлайлал” сан алсын хараандаа шинэ чиглэл оруулж байгаа нь шинэ үеийн залуу лидерүүдийг, манлайлагчдийг бий болгох, тэдэнд туслах дэмжих үйлс юм.

 “Хууль захирамжийг биелүүлэхээс татгалздаг улс орон олон захирагчтай байдаг. Харин ухаалаг агаад мэдлэгтэй хүний хүчинд улс орон удаан тогтоно”

“Төрийн толгойд хулгайч нар гарваас ард түмэн нь үгүйрэн хоосроно

Төрийн толгойд зөвт хүмүүс гарваас ард түмэн хожно” гэж мэргэн сургаалууд байдаг.

Сайн алсын хараатай удирдагчаар цангасан энэ үед шинэ үеийн зөвт хүмүүс, зөв залгамж халаа болсон лидерүүдийг бий болгох түүхэн хэрэгцээ бий болсон гэж миний бие үздэг. Иймээс зөв алсын хараатай, зөв мэргэн холч ухаантай, зөв ёс суртахуунтай хүмүүс улс орныг маань удирдаасай, тийм ивээлтэй мөч улс оронд маань тохионо гэдэгт бүрэн итгэж байгаагаа илэрхийлээд энэхүү лекцээ эхлье.

Энэхүү яриандаа би өнөөдөр удирдагч гэж чухам ямар хүнийг хэлдэг юм бэ? Түүний гол шинж чанар, гол зарчмуудын талаар товчхон өгүүлээд, та бидэнд удирдагч байх потенциал байгаа эсэхийг юугаар шалгах вэ, үүнийгээ бид цаашдаа яаж хөгжүүлж болох вэ гэдэг талаар яръя.

1.   Удирдагч гэж хэн бэ?

Манайд зөвхөн албан тушаалтай эрх мэдэлтэй хүмүүсийг л удирдагч гэж үздэг өрөөсгөл хандлага байдаг. Байгууллагын менежер, дарга, ахлагч байх нь тухайн байгууллагын үүрэг функцыг гүйцэтгэх эрх мэдлийг танд өгч байгаа хэдий ч энэ нь таныг удирдагч болгочихгүй, таныг зөвхөн босс болгоно. Бусдад зөвхөн даргалахаас ялгаатай нь гэвэл удирдагчийн хувьд дагалдаж буй хүмүүс нь том зорилгод хүрэх хүсэл эрмэлзлэлтэй байдаг.

Удирдана гэдэг нь итгэл үнэмшил, үнэт зүйлс, ёс зүй, зан чанар, мэдлэг, чадвараараа удирдан манлайлж бусдыг зорьсондоо хүрэхэд нөлөөлөх процесс юм.

2.   Удирдагч менежер

 хоёрын ялгаа

·     Удирдагч- шинэ жанжин шугам, алсын хараа, зорилго, зарчим, үнэт зүйлс, чиглэлийг тодорхойлогч, түүүндээ бусдыг зоригжуулан удирддаг хүн.

·     Менежер- Байгууллага, группын хүний болон бусад нөөцийг тогтсон журам, дүрэм, зарчмын дагуу захирдаг, зохицуулдаг хүн.

·     Манлайлагч- Ажил үйлс, үг яриа, үйл хөдлөлөөрөө бусдыг үлгэрлэн манлайлагч.

Менежер юмыг зөв хийдэг хүн.

Удирдагч бол зөв юм хийдэг хүн.

3.   Удирдагч төрдөг үү?

 Бий болдог уу?

Удирдлагын талаарх Баасын онол /1989,1990 он/ ёсоор хүмүс лидер болдог гурван зам байна.

·     Хувийн зан чанарын онол:

Зарим хүмүүс байгалиас бусдыг удирдан манлайлах авъяас билэгтэй, зан чанартай төрдөг.

·     Их үйл явдлын онол:

Хямралт болон зарим чухал үйл явдлын үеэр энгийн нэгэн хүнд гайхамшигтай удирдагчийн зан чанарууд тодрон гарч ирж удирддаг.

·     Сонголтын онол:

Зарим хүмүүс лидер байх замыг өөрсдөө сонгодог. Лидерийн чадварт эдгээр хүмүүс суралцдаг. Энэ нь орчин үеийн хамгийн түгээмэл хэлбэр.

Сайн лидер бол төрдөггүй бий болдог. Хэрвээ таньд хүсэл зориг, тэвчээр хатуужил, нөр их хөдөлмөр байвал та ч гэсэн сайн лидер болж чадна. Энэ бол хэзээ ч дуусашгүй процесс юм. Тухайн хүнээс өөрөө өөрийгөө боловсруулах туршлага, сургалт шаардсан процесс юм.

4.   Удирдагч гэж хүлээн зөвшөөрөгдөхөд юу нөлөөлөх вэ?

Хүмүүс таны шинж чанарыг үнэлэхээс илүүтэй таны хэн бэ гэдгийг юу хийж байгаагаар чинь үнэлэнэ. Үүгээр тэд таныг хүндэтгэж болох, итгэж болох хүн үү үгүй юу гэдгийг аль эсвэл эрх мэдэл албан тушаалаа өөрийнхөө төлөө ашиглан өөрөө сайхан харагдахыг хичээгч хүн байна уу гэдгийг ялгана.

Лидер хүнийг хэн бэ, юу мэддэг вэ, яаж хийдэг вэ гэдгээр үнэлдэг:

Хэн бэ? – Итгэл үнэмшил, зан характер

Мэдлэг – Ажил үүргээ, мөн хүнийг сайн мэдэх

Яаж хийдэг вэ? – Хэрхэн хэрэгжүүлдэг, зоригжуулдаг, чиглэл өгдөг.

Лидер хүнийг:

1-рт, Юу хийж чаддагийг нь тэр хүний чадвар, туршлагаар нь

2-рт, Хэрхэн яаж хийдгийг нь энерги, эрч хүч, хөдөлмөрч байдлаар нь

3-рт, Хэн бэ гэдгийг нь тэр хүний онцлог зан чанар, нэр хүндээр нь

4-рт, Ямар итгэл үнэмшилтэй хүн бэ гэдгийг нь алсын хараа, зорилго, түүндээ үнэнч байдлаар нь шинжин таньдаг.

Лидер хүн бусдыг зоригжуулагч, үлгэрлэгч хүн байх ёстой.

5.   Лидерийн зарчмууд

1.   Чадвар:

Удирдагч хүний хувьд та ажлаа маш сайн мэддэг байх хэрэгтэй. Хүмүүс тань юугаа яаж хийх ёстойг та маш сайн мэддэг байх.

2.   Хариуцлагыг бий болгох болон хариуцлагыг үүрэх:

Удирдаж буй байгууллага болон бүлгээ шинэ өндөрлөгт хүргэх арга замыг байнга хайдаг. Эрт орой хэзээ нэгэн цагт буруу зүйл хийвэл бусдыг буруутгах хэрэггүй. Нөхцөл байдалд дүгнэлт хийх. Зөв арга хэмжээ авч дараагийн тулгамдаж буй асуудалруу орох хэрэгтэй.

3.   Цагаа олсон шийдвэрийг зоригтойгоор гаргах:

Асуудлыг шийдвэрлэх шийдвэр гаргах, төлөвлөгөө боловсруулах, зөв механизмыг бий болгох хэрэгтэй.

4.   Үлгэр жишээ:

Бусдад даган дуурайх үлгэр жишээ, манлайлагч байх. Таныг дагалдагч болон ажилчид чинь зөвхөн өөрөөс чинь юу хийх ёстойг сонсохоор зогсохгүй таныг хардаг.

“Өөрчлөхийг хүсч байгаа өөрчлөлт нь бид өөрсдөө болох ёстой”

“We must become the change we want to see”  Махатма Ганди

5.   Хүмүүсээ сайн таньж мэдэх

Тэдний сайн сайхны төлөө үйлчил.

6.   Хүмүүсээ мэдээллээр хангах

Хүмүүсийнхээ хариуцлагатай байдлыг хөгжүүлэх. Хүмүүст ноогдуулж буй үүрэг хариуцлагыг сайн ойлгуулах, хянан шалгах, үүрэг хариуцлага нь ойлгомжтой байх ба хянан шалгагдахаар, мөн биелэгдэхээр байх ёстой. Сайн харилцаа бол энэ хариуцлагын гол түлхүүр юм.

7.   Хүмүүсээ баг болгон сургах

Хэдийгээр удирдагч хэмээн нэрлэгддэг хүмүүс тухайн байгууллага, групп хэсгээ баг гэж хэлэх дуртай ч тэр нь жинхэнээсээ баг байдаггүй. Харин нэгэн зүйлийг хийж буй хэсэг бүлэг хүмүүс байдаг. Харин байгууллагынхаа бүрэн дүүрэн чадварыг ашиглах, багаар ажиллах соёл, энергийг бий болгож байж гэмээнэ байгууллагынхаа хүчин чадлыг, хүмүүсийн хувь хүний болоод багийн гишүүнийх нь хувьд  бүхий л потенциалыг нь бүрэн дүүрэн ашиглаж чадна.

Хүний эрхийн хуульч

Ичинноров