Бусдаар тэжээлгэх дуртай хүмүүс урьханд орсон мэт амьдардаг. Маш олон хүмүүс нүдэнд ажиглагдамгүй нарийн түвэгтэй явдалдаа аажмаар баригдаж, хоригдлын байдалтай амьдарч байдаг. Өмнө тань эхлээд нэг багана, дараа нь бас нэг хөндлөвч гарч ирснээ хэзээ, яаж байгаа нь ажиглагдахгүй, мэдрэгдэхгүй байсаар нэг мэдэхэд та маш том цайзаар хүрээлүүлж, түүний хаалга цуурга нь бат бэх түгжээгээр түгжээстэй болсон байдаг. Хичнээн хүмүүс мөнхийн албадлагын дор амьдарч байдаг гэж санана.

Их хүний нийтлэг шинж
Амжилтанд хүрсэн хүмүүсийн намтар түүхээс сонирхцгооё. Тэд янз бүр. Зарим нь нийтэч, зарим нь зожиг. Ааш араншин, гарал үүсэл, гаднах төрх нь гээд тоочвол есөн шид. Харин тэдний дунд цор ганц нийтлэг чанар ажиглагддаг. Тэр бол гагцхүү өөрийгөө ялах чадвар билээ. Авъяас билгээрээ алдрын оргилд хүрэх хүн байдаг л даа. Гэвч авъяастай төрсөн хирнээ зуурдын цэнгэл, архи дарсанд шунаж арчаагаа алдаад адаг сүүлд нь амьдралын ёроолд живсэн хүн бас олон. Авъяас 1 хувь, хөдөлмөр 99 хувь ч гэж ярьдаг. Хүн шиг амьдарч, хүссэнээ бүтээж чадах нь өөрийгөө хэдий чинээ ялахтай холбоотой бололтой. Өөрийгөө бүрэн ялна гэж байхгүй, харин ялахын төлөөх тэмцэл өөрөө утга учиртай амьдралыг авчирдаг байнам. Английн найрагч Теннисон:
“Өөрийгөө хүндэлж, өөрийгөө мэдэж, өөрийгөө захирахуй,
Өндөр их суудал өөд залж өгөгч нь гагцхүү энэ гурав билээ.”
(Self-reverence, self-knowledge, self-control,— These three alone lead life to sovereign power.)
гэж шүлэглэсэн байдаг. Бүх хүн суу алдартан болох албагүй, бас боломжгүй. Гэвч бүх хүнд сайн сайхныг хүсэх хүсэл нуугдан байдаг учраас өөрт нь энэ сэдэв хамаагүй гэх хүн үгүй бизээ.

“Уруу татах хүч”

Би багадаа “өөрийгөө ялах л хамгийн хэцүү” гэх юмуу, “өөрийгөө ялвал тэр чинь хамгийн том ялалт болно” гэх мэт үгийг бишгүй сонсдог байлаа. Тухайн үед “тийм л байх” гэж бодоод өнгөрдөг байсан ч, одоо эргээд санахад яг нарийн утга учрыг нь тунгааж мэдрээгүй явжээ. Харин Японд ирээд байхдаа нэг удаа сургуулийнхаа эрхлэгчийн яриаг сонссоноос хойш энэ талаар нухацтай бодох болсон юм.
“Ихэнх хүний залуугийн мөрөөдөл талаар болдог нь тэд “Уруу Татах Хүч”-нд ялагдсанаас болдог” гэж тэрээр хэлээд “зугаа цэнгэл, биеийн амрыг харах сонирхол гэх мэтийн уруу татах хүчийг ялж чадсан үед хүн амжилтанд хүрч чадна” гэж хэлж билээ. Түүнээс хойш “за яадгийм”, “дараа болъё” гэж бодох бүрд энэ “уруу татах хүч”-ний тухай яриа тархинд минь зурсхийдэг болсон юм.
“Уруу татах хүч” энэ үнэхээр ер бусын хүчтэй эд аж. Аминдаа үүнтэй тэмцэж янз бүрээр үзэж тарж ирлээ. Ялж, бас ялагдсаар энэ тэмцэл дундаас зарим нэг “байлдах урлаг” хүртэл төрж гарсан юм. Арга барилаа олохгүйгээр энэ дайсантай тэмцвэл их хүнд бэрхийг туулах бололтой.
Нэг сайхан ном уншаад, сайхан яриа сонсоод, эсвэл ямар нэг хүчтэй өдүүлэлт аваад хүн нэг хэсэгтээ биеэ дайчлах нь бий. “Эрч хүч”-ээр жигүүрлээд “уруу татах хүч”-рүү сүр жавхлантайгаар довтолдог. Гэвч хэсэг хугацаа өнгөрөхөд энэ бүхэн сарнин одох ба хүн нөгөө л бахь байдаг руугаа буцсан байдаг. “Эрч хүч” унтарч, “уруу татах хүч” ноёрхлоо.
Yнэндээ энэ “эрч хүч” гэдэг юм сэлбэж байхгүй л бол амархан унтарчихдаг богинохон амьтай эд ажээ. Гэтэл “уруу татах хүч” бол үргэлж хүчтэй, хаа ч явсан сүүдэр мэт дагана. Иймд бид “эрч хүчийг” үргэлж ноцоож байхын тулд янз бүрээр оролдож үзэх хэрэгтэй болно. Жишээ нь, ухаалаг сайхан хүнтэй ярихад хүн маш их цэнэг, эрч хүч авдаг. Гэтэл тийм завшаан тэр бүр тохиогоод байхгүй. Харин маш үр дүнтэй нэг арга бол сэтгэл сэргээж, хийж бүтээх хүсэл төрүүлэх ном унших арга юм. Номыг мэдээж хүн бичнэ, иймд ном унших нь бичсэн тэр агуу хүний яриаг сонсч, хүч энергийг нь хүртэн авахтай адил хэрэг болно.

Цаг мөч бүрийг мэдрэх

Цэнэг авсан үедээ бид жишээ нь “өнөөдрөөс эхлээд өдөрт 2 цаг англи хэл үзнэ” гэх ч юмуу өөртөө амладаг. Гурав хоног, за сайндаа долоо хоног үргэлжилнэ. Яг тэгж байтал ар гэрийн ч юмуу, яаралтай чухал нэг ажил гарах ба нөгөө хуваарь маань саатахаас өөр аргагүйд хүрдэг. Хүний амьдралд юу ч тохиолдож болох учир иймэрхүү саатал гарцаагүй гарна, харин түүний дараа шууд горимондоо буцан орж үргэлжлүүлэх нь чухал. Гэтэл бид тэгдэггүй ба хоног өдрүүд хүүе хайя гэхийн зуургүй урсан одож нэг л мэдэхэд нэг, хоёр сар өнгөрчихсөн байдаг. Бүтэн жилүүд, тэр ч бүү хэл залуу нас тэр чигтээ өнгөрнө. Ихэнх хүн дахиад залуу болох юмсан гэдэг шүү дээ. Би лав эргээд нэгдүгээр курсын оюутан болвол ингэх байсан, тэгэх байсан гэж одоо харуусан боддог юм. “Жар хүрч ухаан суугаад жаран нэг хүрч нас барав” .
Энэ бүхэн юуг хэлээд байна аа? Зорилгоо тавьсан, хийх ажил тодорхой болсон бол өөрийнхөө өдөр бүр, цаг нэг бүрийг мэдэрч, хянаж, тольдож байх шаардлагатайг хэлээд байгаа юм. Өөрийгөө ялах тэмцэл өөрийгөө хянаж, мэдрэхээс эхэлнэ.

Хянах хүснэгт

Магистрт орох шалгалтанд бэлдэж байх үедээ би өдөр бүрээ хянахын тулд тэмдэглэл хөтөлж эхэлсэн юм. Энэ нь өдрийн тэмдэглэлээс ялгаатай ба уг тэмдэглэлд зөвхөн тэр өдөр ямар хичээл хийснээ бичих юм. Гол зарчим бол олигтой юм хийгээгүй байлаа ч гэсэн түүнийгээ бичих. Эхний гурван өдөр юу ч хийгээгүй байхад л өнгөрчихөв. Тухай бүрд нь:
“4 сарын 2. Юу ч хийсэнгүй.”
“4 сарын 3. Юу ч хийгээгүй” гэх мэтээр бичээд байлаа. Гэтэл энэ нь ядаж харахад үзэмжгүй учир 4 дэх өдрөөс нь аргагүй хичээлээ барьж авч билээ. Энэ арга барил өөрт минь үр дүнтэй санагдсан тул хэсэг хугацааны дараа илүү боловсронгуй болгож долоо хоногт хэдэн цаг англи хэл хийсэн, хэдэн цаг онолын хичээл хийсэн гэх мэтийг нарийвчлан гаргадаг хүснэгт болгосон юм. Өдөр бүрээ “мэдрэх” болсноор өдөр бүрийн хийх ёстой ажлууд маань илүү бодитой харагдах болсон билээ.
Яваандаа энэ хүснэгтэнд хичээлээс гадуур хийх ёстой ажлуудыг ч тусгав. Нэг өдөрт заавал гүйцэтгэх ажлуудыг дугаарлаж, өдөр бүрийн биелэлтийг тэмдэглэдэг болсон. Жишээ нь би орой шүдээ угаахаас залхуурдаг байлаа. Гэтэл ажиглаад байхад цэвэрч бус байдал гэдэг хүнд залхуурлыг авчирдаг ажээ. Протестант шашинтнууд цэвэрч байхыг эрхэмлэх ба их хөдөлмөрчөөрөө алдартай. Япончууд ч адилхан цэвэрч бөгөөд шоргоолж мэт хөдөлмөрч улс билээ. Өөрийгөө ялах өчүүхэн мөртлөө маш чухал алхам бол цэвэрч байдлыг сахих явдал юм байна гэдэгт би бат итгэв. Заваанаас залхуу, залхуугаас арчаагүй үүснэ. Ард түмэн маань “Бага залхуугаас их залхуу” гэж сургасан нь юутай үнэн. Хөл маань амархан шивэртдэг тул орой болгон хөлөө угаах гэх мэтийг ч тусгав. Эхний хэд хоног гайгүй хийгээд байлаа, гэтэл үүнийг бүтэн сар үргэлжлүүлээд ирэхэд залхаж, яршигтай санагдаж ирдэг юм байна. Харин дахиад жаахан тэсээд байж байтал яваандаа нэг их төвөгтэй зүйл биш болж, ердийн нэг зуршил болж ирсэн юм.

Тэвчээр

Ингээд бодоод үзэхэд өөрийгөө ялахад хамгийн чухал нь “байнга үргэлжлүүлэх” өөрөөр хэлбэл тэвчээр болж таарч байгаа юм. Дээр бичсэн, бид нэг хэсэгтээ цэнэг аваад хичээдэг боловч тун удалгүй зогсдог. Yргэлжлүүлж чаддаггүй. Байнга үргэлжлүүлнэ гэдэг хамгийн хүнд, гэхдээ хамгийн шийдвэрлэх хүчин зүйл билээ. Тэвчсэний эцэст хүний бие шинэ дадалд дасдаг. Хэсэг хугацаанд амраад ирсэн хүн хичээлийн ширээнд удаан сууж чаддаггүйг оюутнууд анзаардаг байх. Ийм тохиолдолд дасах хүртлээ өөрийгөө албадаж, хүчлэхээс аргагүй.
Түүнээс гадна ямарваа нэг ажил үйлийг эхлүүлээд явж байхад заавал тохиолддог саад бол сэтгэл санааны хэлбэлзэл юм. Хүний сэтгэл санаа зогсолтгүй өгсөж, уруудаж байдгийг бид мэднэ. Дэврүүн хөгжүүн үедээ урам зоригтойгоор эхлүүлсэн ажил, сэтгэл гундах үед унтардаг. Эсвэл бусдад атаархаад, “үзүүлээд өгье” гэж бодож эхэлсэн эрч хүч, сэтгэл тайтгарч, гуниг үргэсэн үед хамтдаа үгүй болох нь бий. Харин тэсвэр тэвчээрээр энэ сэтгэлийн хэлбэлзэлд автахгүй байж болно. Английн их зохиолч Самьюэл Жонсон: “Агуу үйлсүүд нь хүч чадлаар бус, цөхрөлтгүй оролдлогоор биелэлээ олдог” (Great works are performed, not by strength, but perseүerence) гэж хэлжээ.

(үргэлжилнэ)

 Эрин М.Тулгат

Магадгүй та ч гэсэн үеийн үед дуурсагдах үнэт бүтээл бүтээх юмсан гэж бодож байсан уу? Эсвэл хэдэн төгрөг л олохын төлөө бүтээж байсан уу? Леонардо хэзээ ч мөнгөний төлөө бүтээл хийгээгүй бөгөөд бүтээлдээ ур ухаанаа шингээж, сэтгэл зүрхээ зориулж чадсан болов уу. Мөнхийн бүтээл яаж бүтдэг юм бол…

Диана тав, Анжелика долоон настайдаа гимназийн гуравдугаар ангид шууд орсон бөгөөд жилийн дараа бага сургуулиа төгссөн байна. Охид 10, 12 настайдаа дунд сургуулийн программыг эзэмшиж, Санхүүгийн академийн Олон улсын харилцааны дээд сургуульд элсэн оржээ. Диана, Анжела хоёр гайхамшигтай суралцаж багш нарынхаа нүдийг орой дээр нь гаргаж байв. Тэд дээд сургуулийн таван жилийн хичээлийн хөтөлбөрийг гурван жилд үзэж энэ онд сургуулиа “улаан” дипломтой төгссөн байна.

Охид 30 гаруй нийтлэл, илтгэл бичиж Бүх Оросын болон олон улсын оюутны бага хурлаас 11 диплом авсан аж. Тэд англи, герман, франц хэл мэддэг. Түүнчлэн испани, итали хэл сурч байгаа гэнэ.

Диана, Анжела нарын боловсролын салбарт гаргасан ховорхон амжилт Оросын амжилтын номд бичигджээ.

Эгч дүү хоёр аспирантурт элсээд удаагүй байгаа ч хоёр дахь дээд боловсролоо хуулийн салбарт суралцахаар шийдсэн аж.

Энэ хоёр охин гоц төрсөндөө ингэж суралцсан гэж та бодож байна уу. Үгүй дээ, харин тэд гоц чармайж, хичээллэж чадсан юм. Ингэж хичээллэх боломж хүн бүрт бий.

Харин та хөнгөн хялбарт дурлагчдын нэг арай биш биз дээ. Уг нь том бэлэгээ даадаг байхын тулд одооноос биеэ дасгалжуулж байвал тун зүгээр л дээ.

     Бусдаас бэлэг авахад дургүй хүн гэж ер нь байдаг билүү?. Бэлэг авахдаа  уур бухимдалтай, хөмсөгөө зангидаж авдаг хүн байдаг билүү? Гэтэл бэлэг авахдаа сэтгэл хангалуун бус, уурлаж бухимддаг хүмүүс бас олны олонд байх юм аа. “Өнөөдөр” гэдэг өдөр бол бурханаас бидэнд өгсөн бэлэг юм. “Маргааш, шинэ өдөр бүхэн” бол бурханаас бидэнд өгч байгаа бэлэг юм. Энэ бэлэгийг аз жаргалтайгаар инээмсэглэн хүлээж авахын оронд хараал, бухимдалтай угтахын учир юунд вэ?! Маргааш ч бас “Маргааш” ирнэ шүү дээ. Та энэхүү бэлэгийг инээмсэглэн эсвэл хөмсөг зангидан хүлээж авах уу?! гэдгээ дахин нэг бодож үзээрэй.

Та үргэлж инээмсэглэн хүлээж авдаг хүн бол үнэхээр аз жаргалын найз нь ажээ.

             Хүн өөрийн олсон мөнгөө яг гурван тэнцүү хуваагаад, 1/3-ийг нь аав ээждээ зориулах хэрэгтэй, тэд чамайг өсгөж өндийлгөсэн учир чи тэдэнд өртэй.

1/3-ийг нь үр хүүхэддээ зориулах хэрэгтэй. Ирээдүйд тэд чамайг тэжээх учраас.

1/3-ийг нь өөртөө зориул. Чи яг одоо амьдарч байгаа учраас.

            Биеийг эзлэх гэж юунд                    яарнам. Биеийг эзлэх гэж давшин түрэмгийлснээр түүнийг зай барихад хүргэж оргүй хоосон хоцрох бишүү?! Харин үүний оронд эхлээд сэтгэлийг эзэмд, сэтгэлийг эзэмдвэл бие аяндаа эзлэгдэх бишүү.

            Дэлхий хэтэрхий их                          өргөстэй ажээ. Хэн нэгэн нь энэ их өргөснөөс бүр залхаж гүйцээд “Дэлхийг бүхэлд нь ширлээд өгөөч” хэмээн Бурханаас гуйжээ. Бурхан “Чи өөрийнхөө л хоёр хөлыг ширлэчихвэл болох бишүү” хэмээн хариулжээ.

Тэр үеийн тоос сорогч овор ихтэй, ашиглахад төвөгтэй хүнд байлаа. Левит чухам энд л хүчин зүтгэвэл зохих боломжтойгоо мэдрээд олз омогны хойноос мордсон байна. Бүрэн дүүрэн ялахаасаа бүр өмнө ахиц муутай болсон бизнест нөлөө бүхий талбар эзэмшиж чадсан байлаа.

Поль Хоффман, Гарольд С.Венс нар иймэрхүү зүйлийг “студебеккер” гэдэг авто тэргэнд хийсэн юм. Эднээс өмнө бол бусад бүх үйлдвэрлэгчид ганц нэг эд ангийг өөрчлөх, бүхээгний бүрээсийг солих зэрэг л ажлыг хийж байжээ. Хоффман, Венс хоёр өөр маягаар ажилласан байна. Тэд дизайнер Раймонд Лоувайг урьж залуу үеийнхэнд зориулсан авто тэрэгний загвар зохиох даалгавар өгчээ. Шинэ залуу гэр бүл, залуу худалдан авагчид орчин үеийн чамин хийцтэй машинтай болохыг хүсэж байлаа. Залуус улиг болсон хуучны овор ихтэй тэрэг худалдаж авахдаа дурамжхан байв.

Лео Герстанзанг гэдэг хүн Хоффман, Венс хоёроос ялгаатай нь гэвэл санхүүгийн орлого өгч мэдэх шинэ үйл хажиллагаа хайгаагүй байна. Тэрээр нялх охиноо гэргий нь хэрхэн угааж байгааг нэг удаа ажиглажээ. Гэргий нь хүүхдийнхээ нүд, хамар, чихийг цэвэрлэх гэж хөвөн имэрч ядаж байгааг харж байжээ. Тэрээр нялх хүүхэдтэй айл болгонд байдаг хэрэгцээг гэв гэнэтхэн тов тодорхой олж харжээ. Тэгээд л ашиглахад бэлэн, “К-типс” гэдэг имэрсэн хөвөн бүтээсэн байна.

Балтимор хотын Отто Дайфенбах оёдлын машины бяцхан дэлгүүрийн эзэн байжээ. Тэгээд нэг удаа янжуурын гялгар нийлэг уутыг ган утсанд ороож байснаа автал коктейль сорж уух гуурсархуу юм болчихсон ажээ. Нийлэг гуурс хийж болох юм байна гэсэн санаа бие сэтгэлийг нь эзэмдсэн гэнэ. Бага балчир хүүхдүүд сүүг гуурсаар сорж уух дуртай болохлоор эхчүүдийн сэтгэлд энэ санаа нийцнэ. Хүүхдүүд ч гэсэн өөрсдийгөө томчуудын хүлээн авалтанд оролцож байгаа мэтээр бодох тул сэтгэлд нь бас нийцнэ. Хийжүүлсэн ус зардаг тэргэнцэр ч цэвэр цэмцгэр харагдах болно. Урьд өмнө өөр хүн ийм гуурс хийх гэж байсан эсэхийг л шалгах хэрэгтэй байлаа. “Нийлэг уут үйлдвэрлэгчидээс асуух нь зөв” хэмээн Дайфенбах сэтгэжээ. Тэгээд л унаа авч Уилмингтон дахь Дюпоны компани уруу очлоо.

Үйлдвэрийнхэн “Ийм санаа төрсөн нь сайхан хэрэг” гэцгээхийн зэрэгцээ, нийлэг эдээр гуурс хийж чадсан хүн байхгүй л байгаа юм даа хэмээн анхааруулжээ. “Та ийм юм хийх эрмэлзэлтэй байгаа бол бид таньд дуртайяа тусална. Манай оронд тун олон янзын гуурс ашигладаг боловч нийлэг гуурс гэдэг чухал санаа ч байж мэднэ” гэцгээжээ. Отто Балтимортоо буцаж ирээд нийлэг гуурс хуйлах төхөөрөмж зохион бүтээх ажилд улайрч, хийж ч чадсан байна. “Глассипс” гэдэг нэртэй болсон сая сая гуурс өдөр тутмын амьдралд тус болж, баяр цэнгэл нэмсээр зах зээлийг эзэлж, Дайфенбах нэн унацтай бизнесээ бий болгоод бэлжсэн ажээ.

Мичиган мужийн Салино хотын хөрш хоёр эзэгтэй угаалгын нунтагны тухай байнга ярилцдаг байж гэнэ. Энэ ярианаасаа үндэслэн нэг эзэгтэй нь янз бүрийн нунтагийг хольж байгаад юу ч цэвэрлэх шинэ нунтаг гаргаж авчээ.

Тэр эмэгтэй байшингийнхаа хонгилд ихээхэн нунтаг бэлтгээд хоёр гэрээрээ хувааж найз нөхөддөө тараасан байна. Төдөлгүй шинэ нунтаг хийлгэх гэсэн захиалга өдий төдийгөөрөө ирэх болжээ. Бусад эзэгтэй нар ч шинэ нунтагын тухай дуулж, тэр нунтаг нь ч тэдний сэтгэлд нийцсэн байна.

Байшингийн хонгилд эхэлсэн үйлдвэрлэл цэцэглэн хөгжсөөр “Спик энд Спэн” гэдэг угаагч нунтагны үйлдвэр болжээ. Тэр нунтаг тун сайн борлож байсан болохоор “Проктер энд Гембл” гэдэг савангийн үндэсний томоохон компанийн анхаарлыг татлаа. Энэ компани 1945 онд тэр хоёр эзэгтэйгээс нунтагийг нь үйлдвэрлэх эрийг худалдан авч, энэ насандаа хүний гар харахааргүй болтол нь их мөнгө төлсөн байна. Хөрш хоёр эзэгтэй өөрсдөдөө хэрэгтэй зүйлийг бодож байхдаа бүх хүнд хэрэгэй тийм зүйлийг нээсэн ажээ. Тийм болохоор та ч гэсэн, гэр орондоо байж байхдаа ч сайжруулж боловсронгуй болгож болохоор зүйлийг эрж хайгаарай. Ажил дээрээ ч, сургуульдаа ч, пин амбаартаа ч, сүм хийдэд ч, өөрийн тань ашиг сонирхол бусдын хүсэл эрмэлзэлтэй уялдан нийлэх газар бүрд л эрж хайгаарай.

Таныг гэрийн эзэгтэй юм гэж бодъё. Ор дэвсгэр засах, хоол хүнс хийх, сав суулга угаах бишгүй олон ажил бий. Энэ бүх ажлын аль нь ч гэсэн боловсронгуй болгох өдий төдий боломжийг агуулж байдаг. Жишээлбэл, эргэдэг дамарт ороосон цаасан алчуурын зарчмыг ор засах, хураахад ч ашиглаж болно. Орны хөл толгойн аль нэгэнд гараар эргүүлэх дамар хийчихвэл орны даавууг дэлгэхийн тулд хэд хэдэн удаа эргүүлэх жишээтэй юм. Тэр дамрыг яаж бэхлэх, даавуугаа яаж бэхлэх зэрэг өдий төдий асуудал гарах л даа. Гэвч хамгийн гол нь шинэ санаа төрсөн явдал юм шүү. Тэр ч атугай орны даавуу, дэр, ширдэг, орны хөл толгойны хэлбэр хийцийг ч боловсронгуй болгож болно. Эд бүгдийн хийц үзэмжийг сайжруулж  улам бүр тохилог болгож болохгүй гэж үү дээ.

Та, эсвэл нөхөр тань тодорхой авъяас чадвартай бол угаалгын саван дээр бэхэлчихэж болохуйц, сав суулга угаах аюул осолгүй цахилгаан төхөөрөмж ч сэдэж болно. Хоол хүнс бэлтгэж хийх ажилд ч гэсэн боловсронгуй болгохоор өдий төдий боломж бий. Гэр орноороо явж өдөр тутмын ажил үйлсыг санаарай, өөрчилж сайжруулмаар юм байхдаа л байгаа.

Нэрд гарсан хөгжмийн нэг зохиолчийн гэргий ашигласныхаа дараа шууд л жорлонгийн устай татчихаж болох цэвэрлэгээний өвөрмөц сойз саяхан сэдсэн байлаа. Тэр бүсгүй шинэ саналаа “Персонал продакст” компанид худалдсан агаад борлосон бүтээгдэхүүн бүрээс тодорхой хувийг хүртэх болжээ.

Марвин Смоллоос орчуулсан Б.Очибол

А. Үгүй – 3 оноо

Б. Санаа сэтгэл нийлсэн хүндээ бол ярьж л орхидог – 1 оноо

В. Үргэлж тэгдэггүй, хүмүүс өөрсдийгөө яая гэж байхад төвөг мэт санагддаг – 2 оноо

2. Сэтгэл эвгүйцүүлсэн явдлын дараа гутардаг уу?

А. Үргэлж, бүр сэтгэлээр унадаг гээч - 4 оноо

Б. Байдлаасаа л болно – 0 оноо

В. Бэрх хэцүү бүхэн нэгэн цагт дуусна гэдгийг ойлгодог – 2 оноо

3. Та юунд ч юм бэ сэтгэл дундуурхан нууцхан гунигт автан байхдаа яаж сэтгэлээ засдаг вэ?

А. Өөрийнхөө хамгийн дуртай, удтал мөрөөдөж байсан юмаа хийдэг – 0 оноо

Б. Дотны нөхөд дээрээ очно – 2 оноо

В. Өөрийгөө өрөвдөөд л гэртээ сууж, зурагт харах юм уу ном шагайдаг – 4 оноо

4. Дотно хүн чинь таныг гомдоовол яах вэ?

А. Өөртөө л гомдоно доо – 3 оноо

Б. учирлаж тайлбарлахыг нь тэвчээртэй хүлээнэ – 0 оноо

В. Хэн нэгэнд энэ тухай ярина – 1 оноо

5. Хамгийн аз жаргалтай цаг мөчид та юун тухай боддог вэ?

А. Муу муухай, сэтгэл тааламжгүй юмыг ор тас мартана – 1 оноо

Б. Сайн сайхан, аз жаргалтай цаг үе маань нэг л мэдэхэд замхарч одно доо гэж түгшүүрлэдэг – 3 оноо

В. Сэтгэл зовиурлах юм амьдралд бишгүй тохиолддог хойно хэмээн өөрийгөө тайвшруулна – 5 оноо

6. Заяа төөрөг үздэг, мэрэгч төлөгч нарт та итгэдэг үү?

А. Тийм улстай уулзах дургүй – 4 оноо

Б. Ийм увидастай хүмүүс зовж гутарсан олон хүнд тус дэм болдог хэмээн итгэдэг – 2 оноо

В. Хүн өөрөө өөртөө л туслах ёстой гэж боддог – 3 оноо

7. Таны бодлоор хувь тавилан гэж юу вэ?

А. Биднийг байнга туршиж, сорьж байдаг аугаа хүчтэн – 5 оноо

Б. Намайг ивээж тэтгэдэггүй мэт санагддаг – 2 оноо

В. Надаас нүүр буруулсан мэт санагддаг – 1 оноо

8. Хайртай хүнтэйгээ маргалдаж, тар түр гэснийхээ дараа юун тухай боддог вэ?

А. Сайн сайхан, хөгжөөн цэнгээнтэй, аз жаргалтай өнгөрсөн үеийнхээ тухай санагалздаг – 1 оноо

Б. Яаж нэг хариугаа авъя даа гэж боддог – 2 оноо

В. Би яасан ч их тэвчээртэй хүн бэ гэж боддог – 3 оноо

7- 15 оноо. Та сэтгэл хүнд бэрх, зовлонт явдлын учир холбогдлыг сайтар тунгаан боддог болохоор энэ бүхэнтэй эвлэрч, бэрхшээлт байдлаас түргэн мултарч чаддаг. Хамгийн гол нь та тэгтлээ гуниж гутардаггүй, амьдралын ширүүн догшин эргүүлэгт автдаггүй хүн юм. Таны хатан тэвчээр, уужуу тайван байдлыг чинь хүмүүс үнэлж цэгнэдэг юм байна.

16- 26 оноо. Ийм л хувь тавилантай юм байлгүй хэмээн та өөрийгөө хаацайлж бэрхшээлт асуудлаа олны өмнө гаргаж тавьдаг. Бас энэ бүхэнд бусдыг буруутгах дуртай. Дотны хүмүүсээрээ өрөвдүүлж, тэдний нөмөр, нөөлгөнд хоргодох нууцхан хүсэлтэй. Өөрийгөө захирч бэрхшээлийг давж сурах цаг болжээ.

27- 36 оноо. Та бол бэрхшээл, хүнд бэрхийн өмнө өвдөг сөхөрдөг хүн юм. Тийм болохоор хүнд хэцүү бүхэн ганц надад л тохиолддог хэмээн гуниж гутардаг. Та ганцаардмал, өөрийгөө өрөвдөж суудаг. Сэтгэлээ хатуужуулж, аливаа хүнд бэрхийн өөдөөс зориг шийдвэр төгс эгцлэн харж сурах хэрэгтэй. Амьдрал дунд орж, сайн мууг үзэж туулах нь таныг бэрхшээлээс няцдаггүй болгоно.

П.Увш “Харилцааны

сэтгэл зүй”

Та ч гэсэн бүх юм түр зуурынх гэдгийг ухааран ойлгож уур бухимдалаа багасган хүлээцтэй тэвчээртэй ингэж амьдраарай.

 “Хууль захирамжийг биелүүлэхээс татгалздаг улс орон олон захирагчтай байдаг. Харин ухаалаг агаад мэдлэгтэй хүний хүчинд улс орон удаан тогтоно”

“Төрийн толгойд хулгайч нар гарваас ард түмэн нь үгүйрэн хоосроно

Төрийн толгойд зөвт хүмүүс гарваас ард түмэн хожно” гэж мэргэн сургаалууд байдаг.

Сайн алсын хараатай удирдагчаар цангасан энэ үед шинэ үеийн зөвт хүмүүс, зөв залгамж халаа болсон лидерүүдийг бий болгох түүхэн хэрэгцээ бий болсон гэж миний бие үздэг. Иймээс зөв алсын хараатай, зөв мэргэн холч ухаантай, зөв ёс суртахуунтай хүмүүс улс орныг маань удирдаасай, тийм ивээлтэй мөч улс оронд маань тохионо гэдэгт бүрэн итгэж байгаагаа илэрхийлээд энэхүү лекцээ эхлье.

Энэхүү яриандаа би өнөөдөр удирдагч гэж чухам ямар хүнийг хэлдэг юм бэ? Түүний гол шинж чанар, гол зарчмуудын талаар товчхон өгүүлээд, та бидэнд удирдагч байх потенциал байгаа эсэхийг юугаар шалгах вэ, үүнийгээ бид цаашдаа яаж хөгжүүлж болох вэ гэдэг талаар яръя.

1.   Удирдагч гэж хэн бэ?

Манайд зөвхөн албан тушаалтай эрх мэдэлтэй хүмүүсийг л удирдагч гэж үздэг өрөөсгөл хандлага байдаг. Байгууллагын менежер, дарга, ахлагч байх нь тухайн байгууллагын үүрэг функцыг гүйцэтгэх эрх мэдлийг танд өгч байгаа хэдий ч энэ нь таныг удирдагч болгочихгүй, таныг зөвхөн босс болгоно. Бусдад зөвхөн даргалахаас ялгаатай нь гэвэл удирдагчийн хувьд дагалдаж буй хүмүүс нь том зорилгод хүрэх хүсэл эрмэлзлэлтэй байдаг.

Удирдана гэдэг нь итгэл үнэмшил, үнэт зүйлс, ёс зүй, зан чанар, мэдлэг, чадвараараа удирдан манлайлж бусдыг зорьсондоо хүрэхэд нөлөөлөх процесс юм.

2.   Удирдагч менежер

 хоёрын ялгаа

·     Удирдагч- шинэ жанжин шугам, алсын хараа, зорилго, зарчим, үнэт зүйлс, чиглэлийг тодорхойлогч, түүүндээ бусдыг зоригжуулан удирддаг хүн.

·     Менежер- Байгууллага, группын хүний болон бусад нөөцийг тогтсон журам, дүрэм, зарчмын дагуу захирдаг, зохицуулдаг хүн.

·     Манлайлагч- Ажил үйлс, үг яриа, үйл хөдлөлөөрөө бусдыг үлгэрлэн манлайлагч.

Менежер юмыг зөв хийдэг хүн.

Удирдагч бол зөв юм хийдэг хүн.

3.   Удирдагч төрдөг үү?

 Бий болдог уу?

Удирдлагын талаарх Баасын онол /1989,1990 он/ ёсоор хүмүс лидер болдог гурван зам байна.

·     Хувийн зан чанарын онол:

Зарим хүмүүс байгалиас бусдыг удирдан манлайлах авъяас билэгтэй, зан чанартай төрдөг.

·     Их үйл явдлын онол:

Хямралт болон зарим чухал үйл явдлын үеэр энгийн нэгэн хүнд гайхамшигтай удирдагчийн зан чанарууд тодрон гарч ирж удирддаг.

·     Сонголтын онол:

Зарим хүмүүс лидер байх замыг өөрсдөө сонгодог. Лидерийн чадварт эдгээр хүмүүс суралцдаг. Энэ нь орчин үеийн хамгийн түгээмэл хэлбэр.

Сайн лидер бол төрдөггүй бий болдог. Хэрвээ таньд хүсэл зориг, тэвчээр хатуужил, нөр их хөдөлмөр байвал та ч гэсэн сайн лидер болж чадна. Энэ бол хэзээ ч дуусашгүй процесс юм. Тухайн хүнээс өөрөө өөрийгөө боловсруулах туршлага, сургалт шаардсан процесс юм.

4.   Удирдагч гэж хүлээн зөвшөөрөгдөхөд юу нөлөөлөх вэ?

Хүмүүс таны шинж чанарыг үнэлэхээс илүүтэй таны хэн бэ гэдгийг юу хийж байгаагаар чинь үнэлэнэ. Үүгээр тэд таныг хүндэтгэж болох, итгэж болох хүн үү үгүй юу гэдгийг аль эсвэл эрх мэдэл албан тушаалаа өөрийнхөө төлөө ашиглан өөрөө сайхан харагдахыг хичээгч хүн байна уу гэдгийг ялгана.

Лидер хүнийг хэн бэ, юу мэддэг вэ, яаж хийдэг вэ гэдгээр үнэлдэг:

Хэн бэ? – Итгэл үнэмшил, зан характер

Мэдлэг – Ажил үүргээ, мөн хүнийг сайн мэдэх

Яаж хийдэг вэ? – Хэрхэн хэрэгжүүлдэг, зоригжуулдаг, чиглэл өгдөг.

Лидер хүнийг:

1-рт, Юу хийж чаддагийг нь тэр хүний чадвар, туршлагаар нь

2-рт, Хэрхэн яаж хийдгийг нь энерги, эрч хүч, хөдөлмөрч байдлаар нь

3-рт, Хэн бэ гэдгийг нь тэр хүний онцлог зан чанар, нэр хүндээр нь

4-рт, Ямар итгэл үнэмшилтэй хүн бэ гэдгийг нь алсын хараа, зорилго, түүндээ үнэнч байдлаар нь шинжин таньдаг.

Лидер хүн бусдыг зоригжуулагч, үлгэрлэгч хүн байх ёстой.

5.   Лидерийн зарчмууд

1.   Чадвар:

Удирдагч хүний хувьд та ажлаа маш сайн мэддэг байх хэрэгтэй. Хүмүүс тань юугаа яаж хийх ёстойг та маш сайн мэддэг байх.

2.   Хариуцлагыг бий болгох болон хариуцлагыг үүрэх:

Удирдаж буй байгууллага болон бүлгээ шинэ өндөрлөгт хүргэх арга замыг байнга хайдаг. Эрт орой хэзээ нэгэн цагт буруу зүйл хийвэл бусдыг буруутгах хэрэггүй. Нөхцөл байдалд дүгнэлт хийх. Зөв арга хэмжээ авч дараагийн тулгамдаж буй асуудалруу орох хэрэгтэй.

3.   Цагаа олсон шийдвэрийг зоригтойгоор гаргах:

Асуудлыг шийдвэрлэх шийдвэр гаргах, төлөвлөгөө боловсруулах, зөв механизмыг бий болгох хэрэгтэй.

4.   Үлгэр жишээ:

Бусдад даган дуурайх үлгэр жишээ, манлайлагч байх. Таныг дагалдагч болон ажилчид чинь зөвхөн өөрөөс чинь юу хийх ёстойг сонсохоор зогсохгүй таныг хардаг.

“Өөрчлөхийг хүсч байгаа өөрчлөлт нь бид өөрсдөө болох ёстой”

“We must become the change we want to see”  Махатма Ганди

5.   Хүмүүсээ сайн таньж мэдэх

Тэдний сайн сайхны төлөө үйлчил.

6.   Хүмүүсээ мэдээллээр хангах

Хүмүүсийнхээ хариуцлагатай байдлыг хөгжүүлэх. Хүмүүст ноогдуулж буй үүрэг хариуцлагыг сайн ойлгуулах, хянан шалгах, үүрэг хариуцлага нь ойлгомжтой байх ба хянан шалгагдахаар, мөн биелэгдэхээр байх ёстой. Сайн харилцаа бол энэ хариуцлагын гол түлхүүр юм.

7.   Хүмүүсээ баг болгон сургах

Хэдийгээр удирдагч хэмээн нэрлэгддэг хүмүүс тухайн байгууллага, групп хэсгээ баг гэж хэлэх дуртай ч тэр нь жинхэнээсээ баг байдаггүй. Харин нэгэн зүйлийг хийж буй хэсэг бүлэг хүмүүс байдаг. Харин байгууллагынхаа бүрэн дүүрэн чадварыг ашиглах, багаар ажиллах соёл, энергийг бий болгож байж гэмээнэ байгууллагынхаа хүчин чадлыг, хүмүүсийн хувь хүний болоод багийн гишүүнийх нь хувьд  бүхий л потенциалыг нь бүрэн дүүрэн ашиглаж чадна.

Хүний эрхийн хуульч

Ичинноров